ไข้หวัดใหญ่ (Influenza) ถือเป็นหนึ่งในโรคติดต่อที่สร้างปัญหาสุขภาพในระดับโลกทุกปี เชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่มีการเปลี่ยนแปลงสายพันธุ์ตลอดเวลา ทำให้แม้แต่คนที่แข็งแรงก็มีโอกาสป่วยได้ง่าย หากไม่ได้รับการป้องกันที่ดี โดยเฉพาะในพื้นที่ท่องเที่ยวอย่าง ภูเก็ต ที่มีนักท่องเที่ยวหมุนเวียนจำนวนมาก ความเสี่ยงต่อการแพร่กระจายเชื้อยิ่งสูง การฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่จึงเป็นวิธีที่ปลอดภัย และมีประสิทธิภาพที่สุดในการลดความเสี่ยง
Table of Contents
- ไข้หวัดใหญ่ คืออะไร?
- ไข้หวัดใหญ่เชื้อแพร่ได้อย่างไร?
- อาการที่พบบ่อย และสัญญาณอันตราย
- การรักษาเมื่อป่วยเป็นไข้หวัดใหญ่
- วัคซีนไข้หวัดใหญ่ คืออะไร?
- ทำไมต้องฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ทุกปี?
- ใครบ้างที่ควรฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่?
- ประโยชน์ของการฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่
- อาการข้างเคียงของวัคซีนไข้หวัดใหญ่
- ขั้นตอนการฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่
- คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่
- ทำไมต้องเลือกฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ที่ภูเก็ต เมดิคอล คลินิก?
- อ่านบทความอื่นๆ เพิ่มเติม
- ช่องทางการติดต่อ
- เอกสารอ้างอิง
คำถามสำคัญ คือ ควรฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ที่ไหนดีในภูเก็ต? ฉะนั้นเราจะพาคุณไปรู้จักข้อมูลครบถ้วนเกี่ยวกับไข้หวัดใหญ่ ความสำคัญของวัคซีน ประโยชน์ที่คุณจะได้รับ และเหตุผลที่ทำไม ภูเก็ต เมดิคอล คลินิก จึงเป็นทางเลือกที่น่าเชื่อถือสำหรับการดูแลสุขภาพของคุณ และครอบครัว
ไข้หวัดใหญ่ คืออะไร?
ไข้หวัดใหญ่ (Influenza) คือ การติดเชื้อ ไวรัสไข้หวัดใหญ่ ที่ระบบทางเดินหายใจ (จมูก คอ ปอด) โดยหลักเป็นไวรัสกลุ่ม Influenza A และ B ซึ่งเป็นสาเหตุการระบาดตามฤดูกาลทุกปี (ชนิด C มักก่อโรคอาการไม่รุนแรง และชนิด D พบในสัตว์บางชนิด) โรคนี้ต่างจากไข้หวัดธรรมดา ตรงที่อาการมักมาเร็ว รุนแรงกว่า และเสี่ยงภาวะแทรกซ้อน โดยเฉพาะในกลุ่มเปราะบาง
ไข้หวัดธรรมดา vs ไข้หวัดใหญ่ (ต่างกันอย่างไร)
- ไข้หวัดธรรมดา: มักมีน้ำมูกใส คัดจมูก เจ็บคอเล็กน้อย อ่อนเพลียไม่มาก ส่วนใหญ่หายเองในไม่กี่วัน
- ไข้หวัดใหญ่: มักเริ่มด้วย ไข้สูงเฉียบพลัน หนาวสั่น ปวดเมื่อยทั้งตัว/ปวดศีรษะมาก ไอแห้ง เจ็บคอ อ่อนเพลียมากผิดปกติ อาจมีคลื่นไส้/ท้องเสีย และมีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น ปอดอักเสบ หอบหืดกำเริบ หัวใจอักเสบ สมองอักเสบ โดยเฉพาะเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้มีโรคเรื้อรัง
ไข้หวัดใหญ่เชื้อแพร่ได้อย่างไร?
- ละอองฝอย/ละอองลอย จากการไอ จาม พูดคุยใกล้ชิด
- สัมผัสพื้นผิวปนเปื้อน แล้วจับจมูก ปาก ตา
- ระยะฟักตัวโดยทั่วไป 1–4 วัน (เฉลี่ย ~2 วัน)
- ผู้ป่วยสามารถแพร่เชื้อได้ตั้งแต่ 1 วันก่อนมีอาการ จนถึง 5–7 วันหลังเริ่มป่วย (เด็กเล็ก/ภูมิคุ้มกันต่ำอาจแพร่ได้นานกว่า)
อาการที่พบบ่อย และสัญญาณอันตราย
อาการทั่วไป
- ไข้สูง หนาวสั่น ปวดเมื่อย/ปวดศีรษะมาก อ่อนเพลียผิดปกติ
- ไอแห้ง เจ็บคอ คัดจมูก น้ำมูก
- เบื่ออาหาร คลื่นไส้ บางรายมีท้องเสีย (พบบ้างในเด็ก)
สัญญาณที่ควรรีบพบแพทย์
- หายใจหอบเหนื่อย แน่นหน้าอก ปวดหน้าอก
- ซึมลง สับสน ชัก ปวดศีรษะรุนแรงผิดปกติ
- ปาก/ปลายมือเท้าเขียว ความดันตก
- ไข้สูงนาน >3 วัน หรือไข้ลดแล้วกลับมาสูงอีก (สงสัยติดเชื้อแทรกซ้อน)
- อาการทรุดเร็วในกลุ่มเสี่ยง (เด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุ โรคเรื้อรัง ภูมิคุ้มกันต่ำ)
การรักษาเมื่อป่วยเป็นไข้หวัดใหญ่
- ยาต้านไวรัส (เช่น oseltamivir/zanamivir/baloxavir) ให้เร็วที่สุดใน 48 ชั่วโมงแรก จะลดระยะ/ความรุนแรง โดย กลุ่มเสี่ยงสูง ยังได้ประโยชน์แม้เริ่มช้ากว่านั้น
- ยาลดไข้/บรรเทาปวด: พาราเซตามอล/NSAIDs ตามอาการ แต่ห้ามใช้แอสไพรินในเด็ก/วัยรุ่น ที่มีการติดเชื้อไวรัส (เสี่ยง Reye’s syndrome)
- พักผ่อน ดื่มน้ำมาก ๆ แยกของใช้/หน้ากากอนามัย ลดการแพร่เชื้อโรค
- เฝ้าระวัง สัญญาณอันตราย (หอบเหนื่อย ซึมลง ไข้สูงยืดเยื้อ หรือไอเสมหะเหลืองเขียวมากขึ้น) และรีบพบแพทย์
วัคซีนไข้หวัดใหญ่ คืออะไร?
วัคซีนไข้หวัดใหญ่ (Influenza vaccine) คือ วัคซีนที่ผลิตขึ้นจากเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ที่ถูกทำให้ไม่สามารถก่อโรคได้ (Inactivated) หรือบางชนิดเป็นวัคซีนเชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์ (Live Attenuated) ใช้เพื่อกระตุ้นให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันต่อเชื้อไวรัสที่คาดว่าจะระบาดในแต่ละปี
หลักการทำงานของวัคซีนไข้หวัดใหญ่
- เมื่อได้รับวัคซีน ร่างกายจะสร้างแอนติบอดีขึ้นมาเพื่อต่อต้านเชื้อไวรัส
- หากติดเชื้อในภายหลัง ร่างกายจะสามารถตอบสนองได้รวดเร็วขึ้น ลดโอกาสการป่วยรุนแรง
- วัคซีนไม่ได้ป้องกันได้ 100% แต่ช่วยลดทั้ง ความเสี่ยงในการติดเชื้อ ความรุนแรงของโรค และการแพร่กระจายเชื้อ
ประเภทของวัคซีนไข้หวัดใหญ่
- ชนิดเชื้อตาย (Inactivated Influenza Vaccine – IIV): นิยมใช้มากที่สุด ฉีดเข้ากล้ามเนื้อ เหมาะสำหรับคนทั่วไปทุกกลุ่มอายุ
- ชนิดเชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์ (Live Attenuated Influenza Vaccine – LAIV): มักอยู่ในรูปพ่นจมูก ใช้ในบางประเทศ ไม่เหมาะกับเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง
ดังนั้น การฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่จึงเป็นวิธีเสริมสร้างภูมิคุ้มกันที่สำคัญ โดยเฉพาะในกลุ่มเสี่ยงหรือผู้ที่ต้องอยู่ใกล้ชิดกับคนจำนวนมากอย่างในจังหวัดท่องเที่ยวอย่างภูเก็ต
วัคซีนไข้หวัดใหญ่มีกี่ชนิด?
วัคซีนไข้หวัดใหญ่แบ่งออกเป็น 2 ชนิดหลัก
- วัคซีน 3 สายพันธุ์ (Trivalent Vaccine) → ป้องกันสายพันธุ์ A สองชนิด และ B หนึ่งชนิด
- วัคซีน 4 สายพันธุ์ (Quadrivalent Vaccine) → ป้องกันสายพันธุ์ A สองชนิด และ B สองชนิด ครอบคลุมมากกว่า และนิยมใช้ในปัจจุบัน
ทำไมต้องฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ทุกปี?
วัคซีนไข้หวัดใหญ่ไม่ได้ฉีดเพียงครั้งเดียวแล้วป้องกันได้ตลอดชีวิต เหตุผลคือ
- ไวรัสไข้หวัดใหญ่เปลี่ยนแปลงสายพันธุ์ตลอดเวลา → องค์การอนามัยโลก (WHO) จะประกาศสายพันธุ์ที่ควรใช้ผลิตวัคซีนในแต่ละปี
- ภูมิคุ้มกันลดลงตามเวลา → หลังฉีดวัคซีน ร่างกายจะมีภูมิคุ้มกันสูงสุดภายใน 2–4 สัปดาห์ และคงอยู่ประมาณ 6–12 เดือน
- ลดความรุนแรงของโรค → แม้บางคนอาจยังติดเชื้อ แต่การฉีดวัคซีนช่วยลดโอกาสการเกิดภาวะแทรกซ้อน และการเสียชีวิต
ดังนั้น การฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่เป็นประจำทุกปีจึงถือเป็นมาตรการสำคัญในการดูแลสุขภาพ
ใครบ้างที่ควรฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่?
แม้ว่าทุกคนสามารถฉีดวัคซีนได้ แต่กลุ่มต่อไปนี้ควรได้รับวัคซีนเป็นพิเศษ
- เด็กอายุ 6 เดือนขึ้นไป
- ผู้สูงอายุ 65 ปีขึ้นไป
- หญิงตั้งครรภ์
- ผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ ปอดเรื้อรัง ไตวายเรื้อรัง
- บุคลากรทางการแพทย์
- ผู้ที่มีโอกาสสัมผัสผู้คนจำนวนมาก เช่น พนักงานบริการ นักท่องเที่ยว และแรงงานต่างชาติในภูเก็ต
ประโยชน์ของการฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่
การฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่เป็นวิธีการป้องกันโรคที่มีประสิทธิภาพที่สุด และมีประโยชน์หลายด้าน ดังนี้
- ลดความเสี่ยงในการติดเชื้อ วัคซีนช่วยกระตุ้นให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันต่อสายพันธุ์ของไวรัสไข้หวัดใหญ่ที่ระบาดในปีนั้น ๆ ทำให้โอกาสติดเชื้อลดลงอย่างมาก
- ลดความรุนแรงของโรคหากติดเชื้อ แม้บางคนยังสามารถติดเชื้อได้หลังฉีด แต่ผู้ที่ได้รับวัคซีนมักมีอาการเบากว่า ไม่รุนแรง และหายได้เร็วกว่า
- ลดการแพร่กระจายเชื้อในครอบครัว และสังคม การฉีดวัคซีนไม่เพียงป้องกันตัวเอง แต่ยังช่วยป้องกันการนำเชื้อไปแพร่ให้กับคนรอบข้าง โดยเฉพาะผู้สูงอายุ เด็กเล็ก หรือผู้ที่มีโรคเรื้อรัง
- ลดภาระค่าใช้จ่ายในการรักษา ผู้ที่ป่วยไข้หวัดใหญ่มักต้องพักงานหรือเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล การฉีดวัคซีนช่วยลดโอกาสเหล่านี้ ทำให้ประหยัดค่าใช้จ่ายทางการแพทย์ และค่าเสียโอกาสทางเศรษฐกิจ
- เพิ่มความมั่นใจในการใช้ชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะในพื้นที่ท่องเที่ยวอย่างภูเก็ตที่มีนักท่องเที่ยวจำนวนมาก การมีภูมิคุ้มกันจากวัคซีนช่วยให้ใช้ชีวิต ทำงาน และท่องเที่ยวได้อย่างมั่นใจมากขึ้น
อาการข้างเคียงของวัคซีนไข้หวัดใหญ่
โดยทั่วไป วัคซีนไข้หวัดใหญ่มีความปลอดภัยสูง อาการข้างเคียงมักไม่รุนแรง และหายได้เองภายใน 1–2 วัน ได้แก่
- ปวด บวม แดง บริเวณที่ฉีด
- มีไข้ต่ำ ๆ
- อ่อนเพลีย หรือปวดเมื่อยเล็กน้อย
อาการเหล่านี้ถือเป็นเรื่องปกติ และสามารถใช้การประคบเย็นหรือพักผ่อนให้เพียงพอเพื่อบรรเทาได้
อาการรุนแรงพบได้ยากมาก เช่น หายใจลำบาก หน้าบวม หรือมีผื่นขึ้นทั่วร่างกาย หากเกิดขึ้นควรรีบพบแพทย์ทันที
ขั้นตอนการฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่
เพื่อความปลอดภัย และประสิทธิภาพสูงสุด การฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่จะมีขั้นตอนดังนี้
- ซักประวัติสุขภาพ แพทย์หรือพยาบาลจะสอบถามประวัติการแพ้ยา วัคซีน โรคประจำตัว และการใช้ยาปัจจุบัน
- ตรวจร่างกายเบื้องต้น วัดความดันโลหิต ชีพจร และสัญญาณชีพ เพื่อให้มั่นใจว่าร่างกายพร้อมสำหรับการฉีดวัคซีน
- ฉีดวัคซีนเข้ากล้ามเนื้อ โดยทั่วไปจะฉีดที่บริเวณต้นแขนด้านนอก (Deltoid muscle) ซึ่งเป็นตำแหน่งที่ปลอดภัย และดูแลได้ง่าย
- สังเกตอาการหลังฉีด ควรนั่งพักรอดูอาการ 15–30 นาทีในสถานพยาบาล เพื่อเฝ้าระวังอาการแพ้รุนแรงที่อาจเกิดขึ้น
- ติดตามผลหลังฉีด หากมีอาการข้างเคียง เช่น ปวดหรือบวมที่จุดฉีด สามารถใช้ผ้าเย็นประคบ หลีกเลี่ยงการเกา และพักผ่อนให้เพียงพอ
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่
Q : ควรฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ช่วงเวลาไหนของปี?
A : โดยทั่วไปควรฉีดก่อนฤดูระบาด (เช่น ช่วงต้นฤดูฝน หรือก่อนเข้าฤดูหนาว) แต่สามารถฉีดได้ตลอดทั้งปี เนื่องจากภูมิคุ้มกันจะเริ่มสร้างหลังฉีด 2–4 สัปดาห์
Q : เด็กเล็กสามารถฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ได้ หรือไม่?
A : เด็กอายุตั้งแต่ 6 เดือนขึ้นไปสามารถฉีดได้อย่างปลอดภัย โดยเด็กที่อายุต่ำกว่า 9 ปีและไม่เคยฉีดมาก่อน อาจต้องฉีด 2 เข็มห่างกัน 4 สัปดาห์ ตามคำแนะนำแพทย์
Q : หากแพ้วัคซีนมาก่อน ควรทำอย่างไร?
A : ควรแจ้งประวัติการแพ้ทุกครั้งก่อนฉีด หากเคยแพ้วัคซีนรุนแรง เช่น หายใจลำบาก ลมพิษทั่วตัว หรือช็อก แพทย์อาจพิจารณาไม่ให้ฉีด หรือเลือกวิธีป้องกันอื่นแทน
Q : การฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ป้องกันโควิด-19 ได้หรือไม่?
A : ไม่สามารถป้องกันโควิด-19 ได้ แต่ช่วยลดโอกาสการป่วยจากไข้หวัดใหญ่ ซึ่งอาการบางส่วนคล้ายโควิด-19 ทำให้ลดความสับสนในการวินิจฉัย และลดภาระของระบบสาธารณสุข
Q : หากลืมฉีดในปีที่ผ่านมา จะมีผลเสียหรือไม่?
A : ไม่มีผลเสียถาวร แต่จะไม่มีภูมิคุ้มกันต่อไวรัสที่กำลังระบาด การกลับมาฉีดในปีถัดไปยังคงช่วยป้องกันได้
Q : คนสุขภาพแข็งแรง ควรฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่หรือไม่?
A : ควรฉีด เพราะทุกคนมีความเสี่ยงติดเชื้อได้ โดยเฉพาะผู้ที่ทำงานหรืออยู่ในที่แออัด และยังช่วยลดการนำเชื้อไปแพร่สู่คนรอบข้าง
ทำไมต้องเลือกฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ที่ภูเก็ต เมดิคอล คลินิก?
- บริการที่เข้าถึงง่าย และยืดหยุ่น ภูเก็ต เมดิคอล คลินิกมีหลายสาขาในตัวเมือง และโซนลากูน่า เปิดบริการทุกวัน และสามารถเข้ารับบริการแบบ walk-in หรือจองล่วงหน้าได้ ทำให้สะดวก และตอบโจทย์ผู้ที่มีตารางเวลายืดหยุ่นหรือเร่งรีบ
- ทีมแพทย์เฉพาะทาง และบุคลากรมีความชำนาญ คลินิกมีทีมแพทย์ และบุคลากรที่ได้รับการฝึกอบรมด้านวัคซีน และการดูแลผู้รับบริการอย่างมืออาชีพ เช่น การซักประวัติ ตรวจร่างกาย และให้คำแนะนำก่อน–หลังฉีด ทำให้ผู้รับบริการมั่นใจในความปลอดภัยสูงสุด
- บริการครบวงจรในที่เดียว คุณสามารถรับคำปรึกษา ตรวจร่างกายก่อนฉีด และฉีดวัคซีนภายในคลินิกเดียวกัน ลดการเดินทางข้ามหลายสถานที่ อีกทั้งมีระบบติดตามหลังฉีดวัคซีนให้บริการ ทำให้คุณมั่นใจในมาตรการดูแลอย่างครบถ้วน
- ความคล่องตัวในการจอง และเข้ารับบริการ คลินิกให้บริการจองออนไลน์ ผ่านระบบที่ใช้งานง่าย เช่น YouCanBookMe และมีช่องทางติดต่อสะดวกผ่าน LINE หรือโทรศัพท์ ช่วยลดเวลารอ และเพิ่มประสิทธิภาพของการบริการ
- เหมาะสำหรับผู้ที่อยู่ใกล้นักท่องเที่ยวหรืออยู่ในพื้นที่ท่องเที่ยว ภูเก็ตเป็นเมืองท่องเที่ยวที่มีนักท่องเที่ยวหนาแน่น การฉีดที่คลินิกที่มีบริการครอบคลุม และทันสมัย จึงช่วยเพิ่มความมั่นใจในสุขภาพของคุณทั้งในช่วงอยู่อาศัย และท่องเที่ยว
อ่านบทความอื่นๆ เพิ่มเติม
การฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่เป็นเกราะป้องกันสุขภาพที่สำคัญ โดยเฉพาะในพื้นที่เสี่ยงอย่างภูเก็ตที่มีผู้คนหนาแน่น และนักท่องเที่ยวจำนวนมาก การเลือกสถานที่ฉีดจึงมีความสำคัญไม่แพ้กัน
หากคุณกำลังถามตัวเองว่า ฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ที่ไหนดีในภูเก็ต? คำตอบที่ครบถ้วนทั้งคุณภาพ ความปลอดภัย และบริการที่เป็นมิตร คือ ภูเก็ต เมดิคอล คลินิก ที่พร้อมดูแลคุณ และครอบครัวอย่างมืออาชีพ
ช่องทางการติดต่อ
สาขาลากูน่า
- ภูเก็ต เมดิคอล คลินิก สาขาลากูน่า ตั้งอยู่ที่ 58/1 ตำบลเชิงทะเล อำเภอถลาง จังหวัดภูเก็ต 83100
- เปิดบริการทุกวัน จันทร์ – อาทิตย์ 09.00 – 22.00 น.
- สอบถามผ่าน Line id. @pmcphuket (มี @ ด้วยนะครับ)
- เบอร์โทรติดต่อ 096 236 2449
- แผนที่คลินิก https://maps.app.goo.gl/SXaeLrSU9Lx47YPH6
- จองคิวตรวจออนไลน์ https://pmclaguna.youcanbook.me
สาขาในเมือง
- ภูเก็ต เมดิคอล คลินิก สาขาเมืองภูเก็ต ตั้งอยู่ที่ 41/7-41/8 ตำบลตลาดเหนือ อำเภอเมืองภูเก็ต จ.ภูเก็ต 83000
- เปิดบริการทุกวัน จันทร์ – อาทิตย์ 09.00 – 21.00 น.
- สอบถามผ่าน Line id. @pmcphuket (มี @ ด้วยนะครับ)
- เบอร์โทรติดต่อ 096 228 2449
- แผนที่คลินิก https://maps.app.goo.gl/yeU9qNArGg3qdwZw9
- จองคิวตรวจออนไลน์ https://pmctown.youcanbook.me
สาขาหอนาฬิกา
- ภูเก็ต เมดิคอล คลินิก สาขาหอนาฬิกา 206/8 ถ. ภูเก็ต ตำบลตลาดใหญ่ อำเภอเมืองภูเก็ต ภูเก็ต 83000
- เปิดบริการวันจันทร์–ศุกร์ 11:00–19:00 น. ปิดวันเสาร์–อาทิตย์
- สอบถามผ่าน Line id. @pmcphuket (มี @ ด้วยนะครับ)
- เบอร์โทรติดต่อ 096 696 2449
- แผนที่คลินิก https://maps.app.goo.gl/svPvTabmmD1DHe9v9
- จองคิวตรวจออนไลน์ https://phuketmedicalclinic.youcanbook.me
เอกสารอ้างอิง
- World Health Organization (WHO). Influenza (Seasonal). [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/influenza-(seasonal)
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Key Facts About Seasonal Flu Vaccine. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก: https://www.cdc.gov/flu/prevent/keyfacts.htm
- UNICEF. Influenza vaccination and why it matters for children. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก: https://www.unicef.org/stories/influenza-vaccination-and-why-it-matters
- กระทรวงสาธารณสุขแห่งประเทศไทย. กรมควบคุมโรค: วัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th
- องค์การเภสัชกรรม (GPO). ข้อมูลวัคซีนไข้หวัดใหญ่และการฉีดวัคซีนประจำปี. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก: https://www.gpo.or.th